1 năm vào nghề mà ngỡ như 1 đời làm nghề
Nhận thức của mình về công việc, về lập trình, về ngành phần mềm nói chung khoảng 1 năm về trước cho đến giờ đã bị đảo lộn gần hết. Nhớ ngày đấy vẫn còn thích giao diện hào nhoáng màu mè, thế mà đã rất lâu rồi mình chưa động lại vào frontend lần nào. Bây giờ công việc chỉ xoay quanh nghiệp vụ, server, ko còn thời gian để làm cả về giao diện nữa.
05/03/2026•Ngô Tuấn
1 năm vào nghề mà ngỡ như 1 đời làm nghề
Nhận thức của mình về công việc, về lập trình, về ngành phần mềm nói chung khoảng 1 năm về trước cho đến giờ đã bị đảo lộn gần hết. Nhớ ngày đấy vẫn còn thích giao diện hào nhoáng màu mè, thế mà đã rất lâu rồi mình chưa động lại vào frontend lần nào. Bây giờ công việc chỉ xoay quanh nghiệp vụ, server, ko còn thời gian để làm cả về giao diện nữa.
Nhớ hồi đấy chẳng có định hướng gì mà cứ thấy có job thì nhảy vào thôi. Ấy thế mà đã làm backend product hơn 1 năm rồi. Cuộc đời thật chẳng biết đâu mà lần. 1 năm trước bắt đầu từ intern backend, âm thầm fix bug suốt 6 tháng trời, mờ nhạt đến nỗi gần như là tàng hình trong công ty. Nhưng chính giai đoạn đó lại là bản lề chuẩn bị cho việc tiếp quản dự án về sau.
Bước ngoặt rơi vào thời điểm tháng 6/2025 khi quy định mới về thuế có hiệu lực, công ty muốn đánh sang mảng bán lẻ ERP song song với việc nâng cấp hệ thống FnB cũ, đúng vào lúc nghìn cân treo sợi tóc, mình trở thành người gánh dự án. Kể từ đó product bắt đầu điên cuồng ra tính năng mới, từ việc thêm dịch vụ tính giờ vào FnB, nâng cấp kho và phát triển ERP toàn diện. Bán lẻ có khả năng giành khách của kiotviet, cà phê nhà hàng có khả năng cạnh tranh với ipos. Mà đỉnh cao là module thuế cho cả hệ thống với hóa đơn điện tử, 7 đầu sổ, cùng nhiều trường hợp thuế phí khác nhau. Thật chẳng còn thứ gì khiến mình phải ngán.
Đó là thời khắc lịch sử của dự án và của cá nhân mình, nó hội tụ đủ các yếu tố thiên thời địa lợi nhân hòa, chỉ thiếu đi 1 thứ thì chắc chắn sẽ ko có kết quả như bây giờ. 1 cái lò xo bị nén quá chặt, nó sẽ bung ra hết mức có thể. Nếu ko có 6 tháng fix bug không thể có 6 tháng quật khởi. Nếu ko có quy định mới về thuế, lấy đâu ra lượng khách hàng đầu tiên sử dụng ERP xuất hóa đơn, càng không thể có áp lực phát triển chức năng ở cường độ cao khủng khiếp. Chỉ trong vòng 6 tháng hoàn thiện hệ thống ERP bán lẻ, mở rộng song song FnB đủ để giành khách của các app lớn trên thị trường. Và với chi phí đủ nhỏ để có thể cạnh tranh về giá, tuy vậy bản thân app phải đủ mạnh, đủ tính năng là điều kiện tiên quyết.
Đối với web app thông thường thì frontend thường chiếm ít nhất 1 nửa thời gian và chi phí của cả dự án. Còn đã là hệ thống cung cấp dịch vụ cho nhiều doanh nghiệp thì câu chuyện lại rất khác, nó rất nặng về nghiệp vụ, về lưu trữ, hiệu năng, mọi thứ sẽ đổ lên đầu backend. Nhất là trong bối cảnh tăng trưởng nóng, khách hàng thì tăng chóng mặt, áp lực từ deadline, từ sự ổn định của hệ thống với các user cũ mà vẫn phải ra tính năng mới liên tục. Nếu vài năm trước mà bảo đó là công việc 1 ông gánh backend thì nó là không tưởng, nhưng giờ có AI, mọi thứ đã khác.
Trong khi rất nhiều dev còn đang tranh cãi về vibe coding, đa số bảo thủ, rất e dè khi sử dụng AI, thì mình đã dùng nó để gánh dự án có user thật, có tăng trưởng thật, với nghiệp vụ khổng lồ chồng chéo, thêm đặc tính của ngành FnB và bán lẻ, user dùng như phá, dùng cả ngày, hơn bất kỳ tester nào thì đó là minh chứng cho sức mạnh của AI, của vibe coding có chiều sâu, có phản biện, có kiểm soát.
Tất nhiên trong quá trình đó cũng phải trải qua không ít thương đau, có sai có rút kinh nghiệm, có bài học. Nhưng vì có AI nên việc vá lỗi và sửa sai cũng rất nhanh. Bây giờ trong code vẫn còn sót lại đầy những dấu vết của chiến trường, nó khác hẳn với code trong phòng có máy lạnh, có quy trình bảo vệ. Chỉ có thực chiến mới trải qua nỗi đau của product, mới kinh qua được các trường hợp biên mà ko bài học lý thuyết nào có thể dậy dỗ được.
Trải qua toàn bộ các giai đoạn của dự án từ fix bug, phát triển tiếp, mở rộng, nâng cấp, rồi đến tối ưu, củng cố, bảo vệ thành quả, mình cho rằng để làm product tốt thì dev cần phải có độ chín về nhận thức xã hội, cần 1 nền tảng văn hóa đủ sâu, cần thêm 1 lượng kiến thức nền đủ dày, chứ ko phải chỉ biết code theo task là đủ. Từ đó mới hiểu được hành vi, động cơ và mong muốn của user, biết định hướng user, biết cái gì cần cái gì không, biết đánh đổi, biết ra quyết định. Ngược lại thì chỉ là thợ code, mà thợ code thì luôn sợ AI, ko biết cách khai thác AI hiệu quả, ko phản biện được AI, rất dễ bị AI dắt mũi.
Đến bây giờ cách mình đánh giá về dev đã khác trước rất nhiều. Không phải cứ thấy đỏ mà tưởng là chín. Loại tem nhãn phông bạt mình nhìn phát là ra. Đánh giá dev không thể chỉ nhìn bề ngoài mà còn phải xem xét đến phẩm chất, nội lực bên trong. Đó là khả năng ra quyết định, có tầm nhìn xa, biết tính trước tính sau, cần quyết đoán thì phải quyết đoán, cần thận trọng phải cực kỳ thận trọng, dù tự tin nhưng ko liều mạng, và nhất là tố chất dám chịu trách nhiệm, ko đổ lỗi cho quy trình. Dev biết code thì nhiều nhan nhản nhưng để tìm được dev có phẩm chất gánh vác mới thật là khó, khó vô cùng.